Kanser Aşıları: Koruyucu aşı ve tedavi aşısı

Nedir?

Kanser aşısı denince iki farklı uygulama karışır. Koruyucu aşılar, kansere yol açabilen bir virüse karşı bağışıklık oluşturur ve henüz o enfeksiyonu geçirmemiş kişilere yapılır. Tedavi aşıları ise kanser tanısı almış kişide tümöre karşı bağışıklık yanıtı uyandırmayı amaçlar.

Gazetedeki aşı habalarının çoğu araştırma ürünüdür. Rutin kemoterapi veya immünoterapinin yerine geçen, her kanserde kullanılan bir tedavi aşısı bugün yoktur.

Nasıl etki eder?

Koruyucu HPV aşıları, rahim ağzı kanserinin büyük bölümünden sorumlu insan papilloma virüsü tiplerine karşı antikor oluşturur. Hepatit B aşısı, karaciğer kanseri riskini artıran bu virüse karşı korur.

Tedavi tarafında sipuleucel-T, prostat asit fosfatazına karşı hazırlanan bir hücresel ürün olarak bazı metastatik prostat kanserlerinde kullanılır. Mesane içine verilen BCG, zayıflatılmış bir bakteriyle yüzeyel mesane tümöründe yerel bağışıklığı uyarır. Talimojen laherparepvek, melanomda tümör içine uygulanan bir onkolitik virüstür.

Hangi kanserlerde kullanılır?

HPV aşısı bir tedavi değil, uygun yaş ve programa göre koruma aracıdır; rahim ağzı kanseri geliştikten sonra tümörü tedavi etmez. BCG, kasa geçmemiş seçilmiş mesane kanserlerinde mesane içi tedavinin parçası olabilir. Sipuleucel-T in yeri dardır ve her prostat kanserinde yoktur.

Hangi tedavinin uygun olduğu; kanserin türü, evresi, moleküler özellikleri ve genel durum birlikte ele alınarak, ilgili branşların katıldığı tümör konseyinde konuşulur. Klinik araştırma aşısındaki bir ürün ancak çalışma kapsamında ve uygunluk kriterleriyle gündeme gelir.

Nasıl uygulanır?

Koruyucu aşılar kas içine, belirli doz şemasıyla yapılır. BCG üroloji ekibince mesane içine uygulanır. Sipuleucel-T hazırlığı hastanın kendi hücrelerinin toplanmasını gerektirir ve özel merkezlerde verilir. Onkolitik virüs lezyonun içine enjekte edilir.

Kemoterapi veya yoğun immün baskılanma sırasında canlı veya zayıflatılmış aşıların zamanlaması değişir. Hangi aşının ne zaman yapılacağı, tedavi takvimine göre yazılır.

İzlemde kan tahlili, görüntüleme ve belirti sorgusu birlikte okunur. Doz veya tarih, yan etki ve organ fonksiyonuna göre değiştirilebilir. Evde kullanılan ilaç listesi her kontrolde güncellenir. Ani ateş, nefes darlığı, kontrolsüz ishal veya kanama aynı gün haber verilir.

Olası yan etkiler

Koruyucu aşılarda kol ağrısı, hafif ateş ve kırgınlık sık, ciddi alerji seyrektir. BCG mesane uygulamasında sık idrara çıkma, yanma ve kanama olabilir; ateş yüksekse enfeksiyon açısından bakılır. Hücresel tedavi ürünlerinde üşüme, ateş ve tansiyon değişikliği görülebilir.

Araştırma aşılarının yan etki profili ürününe göre değişir ve onam formunda ayrı anlatılır.