Radyoterapi: Işın tedavisi nasıl planlanır?

Nedir?

Radyoterapi, yüksek enerjili ışının tümör bölgesine yöneltilmesidir. Işın hücrelerin DNA sını zedeler. Kanser hücreleri bu hasarı sağlıklı hücreler kadar iyi onaramayabilir. Tedavi çoğu zaman dışarıdan, doğrusal hızlandırıcı denilen bir cihazla verilir.

Bu uygulamayı radyasyon onkoloğu planlar ve yürütür. Tıbbi onkolog, ilacın ışınla aynı döneme gelip gelmeyeceğine tümör konseyinde birlikte karar verir. Işını tıbbi onkolog bizzat uygulamaz. Seans sayısı ve toplam doz, tümörün cinsine ve çevre organın toleransına göre hesaplanır.

Nasıl etki eder?

Doz, tümörü etkileyecek ama çevre organın tolere edebileceği sınırda hesaplanır. Görüntüler üzerinde hedef çizilir, çevre dokular korunur. Yoğunluk ayarlı ve görüntü kılavuzluğunda teknikler bu hesabı hassaslaştırır.

Bazı şemalarda ışın her gün küçük dozlarla, birkaç hafta verilir. Stereotaktik beden radyoterapisi ise az sayıda seansta, dar bir alana yüksek doz verir. İçeriden verilen brakiterapi, kaynağın vücut boşluğuna veya dokuya yerleştirildiği ayrı bir yöntemdir.

Hangi kanserlerde kullanılır?

Meme, akciğer, prostat, baş-boyun, rektum, jinekolojik tümörler ve birçok beyin metastazı sık örneklerdir. Ameliyattan önce tümörü küçültmek, ameliyattan sonra yatağı ışınlamak veya ameliyat edilemeyen hastalıkta kontrol sağlamak için kullanılabilir.

Kemik ağrısı veya kanama gibi belirtilerde daha kısa şemalarla palyatif ışın da yapılır. Hangi tedavinin uygun olduğu; kanserin türü, evresi, moleküler özellikleri ve genel durum birlikte ele alınarak, ilgili branşların katıldığı tümör konseyinde konuşulur.

Nasıl uygulanır?

Önce simülasyon seansı vardır: kişi tedavi pozisyonunda yatırılır, hareketsizliği sağlayan bir kalıp hazırlanabilir ve bilgisayarlı tomografi çekilir. Asıl seanslar bu plana göre, çoğu gün birkaç dakika sürer. Işın sırasında ağrı hissedilmez.

Cilt işaretleri veya küçük dövme noktaları pozisyonu korumak için kullanılabilir. Kemoterapi aynı haftalara denk gelecekse kan sayımı iki ekip arasında paylaşılır.

İzlemde kan tahlili, görüntüleme ve belirti sorgusu birlikte okunur. Doz veya tarih, yan etki ve organ fonksiyonuna göre değiştirilebilir. Evde kullanılan ilaç listesi her kontrolde güncellenir. Ani ateş, nefes darlığı, kontrolsüz ishal veya kanama aynı gün haber verilir.

Olası yan etkiler

Yorgunluk ve ışınlanan ciltte kızarıklık sık görülür. Bölgeye göre yutma güçlüğü, ishal, idrar yakınması veya ağız kuruluğu eklenebilir. Yan etkilerin çoğu tedavi bitince haftalar içinde geriler. Bazı organ etkileri daha geç ortaya çıkabilir.

Ateş, nefes darlığı veya geçmeyen ağrı radyasyon onkolojisine ve tıbbi onkolojiye bildirilmelidir. Cilde sürülen ürünler ekip onayından geçmelidir.