İmmünoterapi: Bağışıklık sistemini kansere karşı desteklemek

Nedir?

İmmünoterapi, vücudun kendi bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanımasına ve onlarla savaşmasına yardım eden tedavilerin genel adıdır. Onkolojide bugün en çok kullanılanlar, kontrol noktası inhibitörü denilen antikorlardır.

Bu ilaçlar doğrudan tümörü zehirlemek yerine, bağışıklık hücresi ile tümör arasındaki fren mekanizmasını gevşetir. Bu yüzden etki ve yan etki biçimi kemoterapiden farklıdır. Yarar gören hastalarda yanıt kemoterapiden daha uzun sürebilir; görmeyenlerde ise başka seçeneklere geçilir. Kontrol aralığı ve süre, tümör tipine göre baştan konuşulur.

Nasıl etki eder?

PD-1 proteinine pembrolizumab ve nivolumab, PD-L1 proteinine atezolizumab ve durvalumab, CTLA-4 proteinine ipilimumab bağlanır. Tümör bazı hastalarda bu proteinlerle bağışıklıktan gizlenir. İlaç bu gizlenmeyi azaltınca T hücreleri tümörü yeniden tanıyabilir.

Yanıt hemen ortaya çıkmayabilir. Bazı görüntülemelerde tümör önce büyüyor gibi durup sonra küçülebilir; buna yalancı ilerleme denir ve deneyimli bir ekip tarafından yorumlanır.

Hangi kanserlerde kullanılır?

Melanom, küçük hücreli dışı akciğer kanseri, böbrek kanseri, mesane kanseri, bazı baş-boyun tümörleri, Hodgkin lenfoma ve MSI yüksek veya tümör mutasyon yükü yüksek seçilmiş tümörler örnekler arasındadır. Kemoterapi veya hedefe yönelik ilaçla birlikte verildiği şemalar da vardır.

Hangi tedavinin uygun olduğu; kanserin türü, evresi, moleküler özellikleri ve genel durum birlikte ele alınarak, ilgili branşların katıldığı tümör konseyinde konuşulur.

Nasıl uygulanır?

Genellikle damardan, iki, üç, dört veya altı haftada bir uygulanır. Süre, yanıt ve toleransa göre aylar veya daha uzun olabilir. Her kürden önce belirti sorgusu ve kan tahlili yapılır.

Tedavi bittikten sonra da bazı immün yan etkiler ortaya çıkabilir. Bu nedenle bitiş tarihinde izlem sona ermez. Canlı aşılar ve bağışıklığı baskılayan ilaçlar ayrıca konuşulur.

İzlemde kan tahlili, görüntüleme ve belirti sorgusu birlikte okunur. Doz veya tarih, yan etki ve organ fonksiyonuna göre değiştirilebilir. Evde kullanılan ilaç listesi her kontrolde güncellenir. Ani ateş, nefes darlığı, kontrolsüz ishal veya kanama aynı gün haber verilir.

Olası yan etkiler

Yorgunluk, döküntü, kaşıntı, ishal, öksürük ve nefes darlığı, tiroid veya hipofiz hormonlarında değişme, karaciğer testi yüksekliği görülebilir. Bağışıklık kendi organına yöneldiğinde kolit, pnömonit veya hepatit gelişebilir.

Yeni başlayan ishal, nefes darlığı veya şiddetli yorgunlukta beklemeden haber vermek gerekir. Tedavi kortikosteroid gibi ilaçlarla baskılanabilir; erken müdahale organ hasarını azaltır.