Hedefe Yönelik Tedavi (Akıllı İlaçlar)

Nedir?

Hedefe yönelik tedavi, kanser hücresindeki belirli bir protein, reseptör veya gen değişikliğine yönelen ilaçlardır. Günlük dilde akıllı ilaç da denir. Amaç, o hedefi taşıyan hücrelerin büyüme sinyalini kesmektir.

Her tümörde kullanılacak bir akıllı ilaç yoktur. İlaç ancak ilgili hedef tümörde gösterildiyse veya o kanser türünde hedeften bağımsız onaylıysa plana girer. Bu nedenle tedavi çoğu zaman bir test sonucuna bağlanır. Sonuç, patoloji ve görüntülemeyle birlikte yorumlanır. İlaç listesi ve doz, böbrek ile karaciğer fonksiyonuna ve birlikte kullanılan ilaçlara göre yazılır.

Nasıl etki eder?

Küçük moleküllü ilaçlar hücrenin içindeki sinyal proteinlerini durdurabilir. Osimertinib EGFR, alektinib ALK, dabrafenib BRAF değişikliğinde; olaparib gibi PARP inhibitörleri bazı BRCA değişikliği taşıyan tümörlerde bu mantıkla kullanılır. Palbosiklib ve ribosiklib, hormon tedavisiyle birlikte bazı meme kanserlerinde hücre döngüsünü etkiler.

Trastuzumab, bevacizumab ve setuksimab gibi antikorlar da bir hedefe bağlanır; antikor biçimi ayrı sayfada anlatılır. Aynı isim grubundaki ilaçların yan etki ve kullanım alanı birbirinin aynısı değildir.

Hangi kanserlerde kullanılır?

Küçük hücreli dışı akciğer kanserinde EGFR, ALK ve başka belirteçler; melanomda BRAF; meme kanserinde HER2 ve hormon reseptörü; bazı yumurtalık, prostat, kolorektal ve tiroid tümörlerinde ilgili değişiklikler tedavi seçimini değiştirir.

Hangi tedavinin uygun olduğu; kanserin türü, evresi, moleküler özellikleri ve genel durum birlikte ele alınarak, ilgili branşların katıldığı tümör konseyinde konuşulur. Test yapılmadan, yalnızca kanserin adına bakarak akıllı ilaç başlamak çoğu zaman doğru değildir.

Nasıl uygulanır?

Bir kısmı her gün ağızdan alınır, bir kısmı damardan belirli aralıklarla verilir. Tabletlerde aç veya tok alınma, greyfurt ve bazı ilaçlarla etkileşim konuşulur. Kontrollerde kan tahlili, tansiyon, döküntü veya ishal gibi etkiler izlenir.

Hastalık kontrol altında olduğu sürece tedaviye devam edilebilir. Yan etki nedeniyle doz azaltılabilir veya ara verilebilir. Görüntüleme aralıkları tümör tipine göre planlanır.

İzlemde kan tahlili, görüntüleme ve belirti sorgusu birlikte okunur. Doz veya tarih, yan etki ve organ fonksiyonuna göre değiştirilebilir. Evde kullanılan ilaç listesi her kontrolde güncellenir. Ani ateş, nefes darlığı, kontrolsüz ishal veya kanama aynı gün haber verilir.

Olası yan etkiler

Döküntü, ishal, yorgunluk, tansiyon değişikliği, karaciğer testi yüksekliği ve yara iyileşmesinde gecikme ilaç grubuna göre görülebilir. Bazı ilaçlar kalp ritmini, akciğer dokusunu veya kan şekerini etkileyebilir.

Belirti çıktığında ilacı kendi kendine bırakmak yerine aynı gün haber vermek gerekir. Birçok etki doz ayarı veya destek ilaçla yönetilir.