Pankreas Kanseri: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi – Mersin'de Tıbbi Onkoloji

Pankreas kanseri nedir?

Pankreas kanserlerinin büyük çoğunluğu, pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinomdur. Hormon üreten hücrelerden kaynaklanan nöroendokrin tümörler ise farklı bir seyre ve tedaviye sahiptir; bu yazı adenokarsinom üzerinedir [1][4].

Pankreas kanserine ne sebep olur? Risk faktörleri

Sigara kullanımı, fazla kilo, uzun süreli diyabet, kronik pankreatit ve ileri yaş başlıca risk etkenleridir. Olguların bir bölümünde ailesel yatkınlık vardır; BRCA2, BRCA1, PALB2, ATM, CDKN2A gen değişiklikleri ve Lynch sendromu riski artırabilir [2].

Pankreas kanseri ne kadar yaygındır?

Pankreas kanseri, akciğer veya kolorektal kanser kadar sık görülmez; ancak erken dönemde belirti vermediği için çoğu zaman ileri evrede saptanır [1][3]. Risk yaşla artar; hastaların yaklaşık üçte ikisine 65 yaş ve üzerinde tanı konur [2].

Pankreas kanserinin belirtileri nelerdir?

• Ciltte ve gözlerde sararma (sarılık), koyu renkli idrar, açık renkli dışkı, kaşıntı
• Karnın üst bölümünde sırta vuran ağrı
• İştahsızlık, açıklanamayan kilo kaybı
• Yağlı ve kötü kokulu dışkılama
• Yeni başlayan veya kontrolü bozulan diyabet

Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebilir; özellikle sarılık gelişmesi acil değerlendirme gerektirir [3].

Pankreas kanseri nasıl teşhis edilir?

Tanıda pankreas protokollü kontrastlı BT temel yöntemdir; MR ve endoskopik ultrason (EUS) eşliğinde biyopsi tanıyı doğrular. CA 19-9 tümör belirteci tanıyı tek başına koydurmaz, ancak tedavi takibinde yardımcıdır. Hastalık; ameliyat edilebilir (rezektabl), sınırda rezektabl, lokal ileri ve metastatik olarak sınıflandırılır [4].

Genetik ve moleküler testler

Pankreas kanseri tanısı alan her hastada kalıtsal yatkınlık değerlendirilmeli; aile öyküsü belirgin olmasa bile kalıtsal (germline) genetik test konuşulmalıdır [5]. Tümör dokusunda NGS ile yapılan moleküler testler; MSI-yüksek durum, BRAF, NTRK veya RET gibi nadir ancak hedeflenebilir değişiklikleri ortaya koyabilir [1][4].

Pankreas kanseri nasıl tedavi edilir?

Tedavi kararı; tümörün damarlarla ilişkisi, yayılım durumu ve hastanın genel sağlığı birlikte değerlendirilerek verilir. Doç. Dr. Ali Oğul, hasta dosyalarını hepatopankreatobiliyer cerrahi, gastroenteroloji, radyoloji ve radyasyon onkolojisi uzmanlarıyla birlikte multidisipliner tümör konseyinde değerlendirmeyi esas alır.

Ameliyat edilebilir hastalık

Tümörün yerine göre Whipple ameliyatı (pankreatikoduodenektomi) veya distal pankreatektomi uygulanır. Ameliyat sonrasında genellikle altı ay süren kemoterapi (modifiye FOLFIRINOX gibi) önerilir [4][6]. Sınırda rezektabl hastalıkta tedaviye çoğunlukla ameliyat öncesi kemoterapiyle başlanır [4].

Lokal ileri ve metastatik hastalık

FOLFIRINOX veya gemsitabin ile nab-paklitaksel gibi kombinasyon kemoterapileri temel tedavidir. Kalıtsal BRCA mutasyonu olan ve platin içeren tedaviye yanıt veren seçilmiş hastalarda PARP inhibitörü olaparib ile idame tedavisi bir seçenektir; MSI-yüksek tümörlerde immünoterapi değerlendirilebilir [1][4]. Pankreas kanserlerinin yaklaşık onda dokuzunda bulunan KRAS değişikliğini hedefleyen ağızdan alınan daraxonrasib, daha önce tedavi görmüş ileri evre hastalıkta Ağustos 2026’da ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) onayı almıştır; Türkiye’de erişim durumu ayrıca değerlendirilmelidir [1].

Destek tedaviler

Sarılıkta safra yolu stenti, sindirim için pankreas enzim takviyesi, ağrı kontrolü ve beslenme desteği tedavinin ayrılmaz parçasıdır [1].

Bu kanser türüyle ilgili FDA, TİTCK ve SGK gelişmeleri: Pankreas Kanseri: Güncel Gelişmeler

Tedavi sürecinde yan etkiler ve izlem

Yoğun kemoterapi rejimleri yorgunluk, ishal, kan değerlerinde düşme ve sinir uyuşmalarına yol açabilir; doz ayarlamaları ve destek tedavilerle yönetilir. Tedavi sonrasında muayene, CA 19-9 ve görüntüleme ile düzenli takip yapılır.

Pankreas kanseri önlenebilir mi?

Sigarayı bırakmak ve sağlıklı kiloyu korumak riski azaltabilir [2]. Toplumun geneline yönelik bir tarama yöntemi yoktur; ailesel veya genetik risk taşıyan kişilerde uzman merkezlerde izlem programları değerlendirilebilir [2][5].