Prostat Kanseri: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi – Mersin'de Tıbbi Onkoloji

Prostat kanseri nedir?

Prostat kanserlerinin büyük çoğunluğu adenokarsinomdur. Tümörün ne kadar agresif olduğu, biyopsideki Gleason skoru (ISUP derece grubu), PSA düzeyi ve evreye göre belirlenir; hastalar düşük, orta ve yüksek risk gruplarına ayrılır [2].

Prostat kanserine ne sebep olur? Risk faktörleri

En önemli risk faktörü yaştır. Babasında veya erkek kardeşinde prostat kanseri olanlar, Afrika kökenli (siyahi) erkekler ve başta BRCA2 olmak üzere bazı kalıtsal gen değişikliklerini taşıyanlar yüksek risk grubundadır [3].

Prostat kanseri ne kadar yaygındır?

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre prostat kanseri, 2024 yılında yaklaşık 1,5 milyon yeni olguyla dünyada en sık görülen dördüncü kanserdir [1].

Prostat kanserinin belirtileri nelerdir?

Erken evrede genellikle belirti vermez. İlerledikçe şu yakınmalar görülebilir:

• Sık idrara çıkma, özellikle gece
• İdrar akımında zayıflama veya kesik kesik idrar yapma
• İdrarda veya menide kan
• Sırt, kalça ya da kemik ağrısı (kemiğe yayılım varsa)

İdrar yakınmalarının en sık nedeni iyi huylu prostat büyümesidir; bu nedenle belirtiler tek başına tanı koydurmaz [2].

Prostat kanseri nasıl teşhis edilir?

Kanda PSA yüksekliği veya rektal muayenede sertlik saptanması ilk ipuçlarıdır. PSA; iyi huylu prostat büyümesi ve prostat iltihabında da yükselebileceği için tek başına tanı koydurmaz [3]. Multiparametrik prostat MR ile şüpheli alanlar belirlenir ve kesin tanı biyopsiyle konur. Yayılım değerlendirmesinde BT, kemik sintigrafisi ve seçilmiş hastalarda PSMA PET-BT kullanılır [2].

Genetik testler

Metastatik hastalıkta tümörde ve/veya kanda BRCA1/2 ve diğer DNA onarım genlerinin incelenmesi, PARP inhibitörü gibi tedavilerin uygunluğunu belirler; sonuç aile bireyleri için de önem taşıyabilir [2][5].

Prostat kanseri nasıl tedavi edilir?

Tedavi seçimi; risk grubu, yaş, eşlik eden hastalıklar ve hastanın tercihleri birlikte değerlendirilerek yapılır. Doç. Dr. Ali Oğul, hasta dosyalarını üroloji, radyasyon onkolojisi, nükleer tıp, radyoloji ve patoloji uzmanlarıyla birlikte multidisipliner tümör konseyinde değerlendirmeyi esas alır.

Lokalize hastalık

Düşük riskli hastalıkta aktif izlem, yani PSA, MR ve gerektiğinde tekrar biyopsiyle yakın takip, öncelikli seçeneklerdendir. Orta ve yüksek riskli hastalıkta radikal prostatektomi veya radyoterapi uygulanır; radyoterapiye çoğu zaman belirli bir süre hormon tedavisi eklenir [2].

Metastatik hormona duyarlı hastalık

Temel tedavi, testosteronu baskılayan androjen deprivasyon tedavisidir (ADT). ADT’ye abirateron, enzalutamid, apalutamid veya darolutamid gibi yeni nesil hormonal ilaçlar eklenmesi standart yaklaşımdır; seçilmiş hastalarda dosetaksel kemoterapisi de kombinasyona katılabilir [4].

Kastrasyona dirençli hastalık

Hormon tedavisine rağmen ilerleyen hastalıkta seçenekler arasında farklı hormonal ilaçlar, dosetaksel veya kabazitaksel kemoterapisi, BRCA gibi DNA onarım geni değişikliği olanlarda PARP inhibitörleri (ör. olaparib) [5] ve PSMA pozitif tümörlerde lutesyum-177 PSMA radyoligand tedavisi [6] yer alır. Kemik metastazlarında radyum-223 ve kemik sağlığını koruyan ilaçlar kullanılabilir [2].

Bu kanser türüyle ilgili FDA, TİTCK ve SGK gelişmeleri: Prostat Kanseri: Güncel Gelişmeler

Tedavi sürecinde yan etkiler ve izlem

Cerrahi ve radyoterapi sonrasında idrar kaçırma ve sertleşme sorunları görülebilir. Hormon tedavisi sıcak basması, cinsel istekte azalma, kas ve kemik kaybı, kilo artışı ve metabolik değişikliklere yol açabilir; düzenli egzersiz ve kemik sağlığının izlenmesi önerilir [4]. Takip, düzenli PSA ölçümleriyle yapılır.

Prostat kanseri önlenebilir mi?

Kanıtlanmış bir korunma yöntemi yoktur. PSA ile tarama erken tanı sağlayabilir; ancak klinik önemi olmayan tümörlerin saptanmasına ve gereksiz tedaviye de yol açabileceği için karar, yarar ve riskler hekimle konuşularak verilmelidir [3].