Profilaksiler: Bulantı, enfeksiyon, pıhtı ve kemik koruması

Nedir?

Profilaksi, bir yan etki veya komplikasyon ortaya çıkmadan önce onu azaltmak için yapılan korumadır. Onkolojide en çok bulantı-kusma, nötropenik ateş, toplardamar pıhtısı, hepatit B nin yeniden alevlenmesi ve kemik olayları için konuşulur.

Koruma her hastaya aynı paket halinde yazılmaz. İlacın kusma riski, şemanın ateş riski, yürüme durumu ve eşlik eden hastalıklar kararı değiştirir.

Nasıl etki eder?

Yüksek kusma riskli şemalarda tedavi günü bir 5-HT3 antagonisti olan ondansetron veya granisetron, bir NK1 antagonisti olan aprepitant veya fosaprepitant ve deksametazon birlikte düşünülür. Seçilmiş yüksek riskli şemalarda olanzapin eklenir. MASCC ve ESMO bu seçimi risk grubuna göre ayırır.

Filgrastim ve pegfilgrastim, düşen nötrofili daha çabuk toparlamayı amaçlar. ASCO, febril nötropeni riski yaklaşık yüzde 20 ve üzerinde olan şemalarda birincil korumayı, ara riskte ise yaş ve ek hastalık gibi etkenlerle kararı önerir. Her kürden sonra otomatik büyüme faktörü gerekmez.

Hangi kanserlerde kullanılır?

Bulantı profilaksisi kemoterapi veya bazı ADC şemalarının yanındadır, kanser türünden çok ilaca bağlıdır. Pıhtı koruması yatan hastada ve Khorana skoru yüksek ayaktan seçilmiş hastalarda konuşulur. ASCO, ayaktan her kanser hastasına rutin pıhtı ilacı önermez. Düşük molekül ağırlıklı heparin veya apiksaban ve rivaroksaban gibi ilaçlar ancak uygun kişide düşünülür.

Hepatit B yüzey antijeni veya çekirdek antikoru pozitif olanlarda, özellikle rituksimab gibi B hücresini etkileyen ilaçlar öncesinde entekavir veya tenofovir ile baskılama gerekebilir. Tarama, sistemik tedaviye başlamadan istenir. Hangi tedavinin uygun olduğu; kanserin türü, evresi, moleküler özellikleri ve genel durum birlikte ele alınarak, ilgili branşların katıldığı tümör konseyinde konuşulur.

Nasıl uygulanır?

Bulantı ilaçları çoğu zaman tedavi ünitesinde ilk doz, evde ise yazılı saat çizelgesiyle kullanılır. Büyüme faktörü enjeksiyonu kürden sonraki günlerde, kemoterapi günüyle çakışmayacak şekilde öğretilir. Aşıda inaktif grip, COVID-19 ve pnömokok aşıları birçok erişkin kanser hastasında değerlendirilir. Canlı aşılar yoğun tedavi sırasında genellikle ertelenir.

Kemik korumada zoledronik asit damardan, denosumab cilt altına belirli aralıklarla verilebilir. Meme, prostat kanseri ve miyelomda kemik metastazında veya seçilmiş erken meme kanserinde yeri vardır. Başlamadan önce diş kontrolü ve kalsiyum ile D vitamini konuşulur.

İzlemde kan tahlili, görüntüleme ve belirti sorgusu birlikte okunur. Doz veya tarih, yan etki ve organ fonksiyonuna göre değiştirilebilir. Evde kullanılan ilaç listesi her kontrolde güncellenir. Ani ateş, nefes darlığı, kontrolsüz ishal veya kanama aynı gün haber verilir.

Olası yan etkiler

Ondansetron kabızlık, deksametazon uykusuzluk ve kan şekeri yüksekliği, olanzapin uyku hali yapabilir. Büyüme faktörü kemik ağrısı yapabilir. Pıhtı ilaçları kanama riskini artırır. Zoledronik asit ilk dozda grip benzeri tablo, denosumab ve zoledronik asit seyrek de olsa çene kemiğinde osteonekroz riski taşır. Antiviral ilaçların da kendi etkileşimleri vardır.

Ateş, siyah dışkı, bacakta tek taraflı şişme veya dişetinde kapanmayan yara aynı gün bildirilmelidir. Koruyucu ilaç, asıl tedavinin yerine geçmez.