Akciğer Kanseri: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi – Mersin'de Tıbbi Onkoloji

Akciğer kanseri nedir?

Akciğer kanseri iki ana gruba ayrılır: olguların büyük çoğunluğunu oluşturan küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK) ve daha hızlı seyretme eğiliminde olan küçük hücreli akciğer kanseri (KHAK). KHDAK içinde adenokarsinom ve skuamöz hücreli karsinom en sık görülen alt tiplerdir. Bu ayrım, tedavi seçimini doğrudan etkiler [2].

Akciğer kanserine ne sebep olur? Risk faktörleri

En önemli risk faktörü sigara kullanımıdır; risk, içilen sigara miktarı ve süresiyle artar. Pasif içicilik, radon gazı, asbest gibi mesleki maruziyetler, hava kirliliği, daha önce göğüs bölgesine radyoterapi alınması ve ailede akciğer kanseri öyküsü de riski artırır [1][2]. Hiç sigara içmemiş kişilerde de akciğer kanseri görülebilir; bu grupta ALK gibi bazı hedeflenebilir genetik değişiklikler daha sık saptanır [3].

Akciğer kanseri ne kadar yaygındır?

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre akciğer kanseri, 2024 yılında yaklaşık 2,6 milyon yeni olguyla dünyada en sık tanı konan kanserdir ve kansere bağlı ölümlerin de ilk sırasında yer almaktadır [1].

Akciğer kanserinin belirtileri nelerdir?

Erken evrede çoğu zaman belirti vermez. Hastalık ilerledikçe şu yakınmalar ortaya çıkabilir:

• Uzun süren ya da karakter değiştiren öksürük
• Kanlı balgam
• Nefes darlığı, göğüs veya sırt ağrısı
• Ses kısıklığı, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
• Açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik

Bu belirtilerin çoğu başka hastalıklarda da görülür; ancak özellikle sigara içen kişilerde geçmeyen yakınmalar hekim değerlendirmesi gerektirir.

Akciğer kanseri nasıl teşhis edilir?

Tanı süreci toraks bilgisayarlı tomografisi (BT) ile başlar; kesin tanı için bronkoskopi, EBUS (endobronşiyal ultrason) ya da BT eşliğinde iğne biyopsisi ile doku örneği alınır. Evreleme amacıyla PET-BT ve beyin MR kullanılır; hastalık TNM sistemine göre I–IV arasında evrelendirilir [2].

Moleküler testler neden önemli?

İleri evre KHDAK’ta tümör dokusunda EGFR, ALK, ROS1, BRAF V600E, KRAS G12C, MET ekzon 14, RET, NTRK ve HER2 değişikliklerinin araştırılması önerilir. Bu değişikliklerin birlikte taranmasında yeni nesil dizileme (NGS) pratik bir yöntemdir. Doku yetersizse kandan yapılan sıvı biyopsi yardımcı olabilir. Ayrıca immünoterapi kararında PD-L1 düzeyi değerlendirilir [4][5].

Akciğer kanseri nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı; evre, tümör tipi, moleküler profil ve hastanın genel durumu birlikte ele alınarak belirlenir. Doç. Dr. Ali Oğul, hasta dosyalarını göğüs cerrahisi, radyasyon onkolojisi, radyoloji, nükleer tıp ve patoloji uzmanlarının katıldığı multidisipliner tümör konseyinde değerlendirmeyi esas alır.

Erken ve lokal ileri evre

Uygun hastalarda cerrahi (çoğunlukla lobektomi) temel tedavidir. Ameliyat sonrasında nüks riskini azaltmak için kemoterapi veya immünoterapi, EGFR mutasyonu olan seçilmiş hastalarda ise osimertinib eklenebilir; bazı hastalarda ilaç tedavisine ameliyattan önce başlanır [2][3]. Ameliyat edilemeyen erken evrede stereotaktik radyoterapi, evre III hastalıkta ise kemoradyoterapi ve ardından immünoterapi seçenekler arasındadır [2].

İleri evre: akıllı ilaçlar

Tümörde hedeflenebilir bir değişiklik varsa ağızdan alınan hedefe yönelik ilaçlar (ör. EGFR için osimertinib, ALK için alektinib veya lorlatinib, KRAS G12C için sotorasib ya da adagrasib) kullanılabilir [3][4].

İleri evre: immünoterapi ve kemoterapi

Hedeflenebilir değişiklik yoksa PD-1/PD-L1 inhibitörleri tek başına (yüksek PD-L1 düzeyinde) ya da kemoterapiyle birlikte uygulanabilir [2][5]. Küçük hücreli akciğer kanserinin tedavisi ise ayrı protokollerle planlanır.

Bu kanser türüyle ilgili FDA, TİTCK ve SGK gelişmeleri: Akciğer Kanseri: Güncel Gelişmeler

Tedavi sürecinde yan etkiler ve izlem

Yan etkiler tedavi türüne göre değişir: kemoterapide yorgunluk ve kan değerlerinde düşme, akıllı ilaçlarda cilt döküntüsü ve ishal, immünoterapide ise tiroid, akciğer veya bağırsak iltihabı gibi bağışıklık kaynaklı etkiler görülebilir. Yan etkilerin erken bildirilmesi, tedavinin güvenle sürdürülmesi için önemlidir. Tedavi sonrasında düzenli muayene ve BT ile izlem yapılır; sigaranın bırakılması her evrede önerilir.

Akciğer kanseri önlenebilir mi?

En etkili önlem sigarayı hiç başlamamak veya bırakmaktır. 50–80 yaş arasında, en az 20 paket-yıl sigara öyküsü olan ve halen içen ya da son 15 yıl içinde bırakmış kişilerde yıllık düşük doz BT ile tarama önerilmektedir [6]. Taramanın uygunluğu hekimle birlikte değerlendirilmelidir.