Kolorektal Kanser (Kalın Bağırsak ve Rektum Kanseri): Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi – Mersin'de Tıbbi Onkoloji

Kolorektal kanser nedir?

Kolorektal kanserlerin büyük çoğunluğu adenokarsinomdur ve bağırsak iç yüzeyindeki adenomatöz poliplerin zamanla kötü huylu hale gelmesiyle gelişir. Polip aşamasında saptanıp çıkarılması, kanser gelişimini önleyebilir. Kolon ve rektum kanserleri benzer biyolojiye sahip olsa da tedavi yaklaşımları bazı noktalarda farklıdır [1][2].

Kolorektal kansere ne sebep olur? Risk faktörleri

Risk yaşla birlikte artar ve olguların çoğu 50 yaş üzerinde görülür; ancak bazı ülkelerde genç erişkinlerde artış bildirilmektedir. İşlenmiş ve kırmızı et ağırlıklı, sebze-meyveden fakir beslenme, hareketsizlik, fazla kilo, sigara ve alkol başlıca yaşam tarzı etkenleridir. Ailede kolorektal kanser öyküsü, Lynch sendromu ve ailesel adenomatöz polipozis (FAP) gibi kalıtsal durumlar ile daha önce polip veya kolorektal kanser geçirmiş olmak da riski artırır [1].

Kolorektal kanser ne kadar yaygındır?

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 2022 yılında dünyada yaklaşık 1,9 milyon yeni kolorektal kanser olgusu ve 900 binin üzerinde ölüm görülmüş; kolorektal kanser, kansere bağlı ölümlerde ikinci sırada yer almıştır [1].

Kolorektal kanserin belirtileri nelerdir?

• İshal veya kabızlık gibi dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
• Dışkıda kan ya da siyah renkli dışkı
• Karın ağrısı, şişkinlik
• Açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik
• Demir eksikliği anemisi

Erken evrede çoğu zaman belirti yoktur; bu nedenle tarama programları önemlidir [1].

Kolorektal kanser nasıl teşhis edilir?

Kesin tanı kolonoskopi sırasında alınan biyopsiyle konur. Evreleme için toraks ve batın BT, rektum kanserinde ise pelvik MR kullanılır; CEA düzeyi takipte yol gösterir [2].

Tümör biyobelirteçleri

Tüm hastalarda mismatch repair (MMR) / mikrosatellit instabilite (MSI) durumu değerlendirilmelidir. Metastatik hastalıkta KRAS/NRAS, BRAF V600E ve HER2 durumu tedavi seçimini belirler; bu testler NGS ile birlikte yapılabilir [3].

Kolorektal kanser nasıl tedavi edilir?

Tedavi; tümörün yerleşimi, evresi ve moleküler profili dikkate alınarak planlanır. Doç. Dr. Ali Oğul, hasta dosyalarını genel cerrahi, radyasyon onkolojisi, gastroenteroloji, radyoloji ve patoloji uzmanlarının katıldığı multidisipliner tümör konseyinde değerlendirmeyi esas alır.

Lokalize hastalık

Kolon kanserinde temel tedavi cerrahidir; evre III ve yüksek riskli evre II hastalıkta ameliyat sonrası kemoterapi uygulanır. Lokal ileri rektum kanserinde ameliyat öncesi kemoradyoterapi ve/veya kemoterapi, ardından cerrahi standart yaklaşımlardandır [2].

Metastatik hastalık

Kemoterapi kombinasyonları (FOLFOX, FOLFIRI gibi) biyolojik ilaçlarla birlikte kullanılır: RAS normal (vahşi tip) tümörlerde anti-EGFR antikorları, uygun hastalarda anti-VEGF tedavi tercih edilebilir. BRAF V600E mutasyonunda enkorafenib ile setuksimab, KRAS G12C mutasyonunda KRAS inhibitörleri, HER2 artışında HER2 hedefli tedaviler seçenekler arasındadır [3][4]. Karaciğer veya akciğerde sınırlı metastazı olan seçilmiş hastalarda cerrahi de planlanabilir.

MSI-yüksek tümörlerde immünoterapi

MSI-yüksek/dMMR metastatik kolorektal kanserde birinci basamakta immünoterapi (pembrolizumab), kemoterapiye göre hastalığın ilerlemesini anlamlı ölçüde geciktirmiştir [5].

Bu kanser türüyle ilgili FDA, TİTCK ve SGK gelişmeleri: Kolorektal Kanser: Güncel Gelişmeler

Tedavi sürecinde yan etkiler ve izlem

Oksaliplatin parmaklarda uyuşma ve soğuğa duyarlılığa, anti-EGFR tedaviler ise cilt döküntüsüne yol açabilir. Tedavi sonrasında muayene, CEA ve BT ile düzenli izlem yapılır; ameliyattan yaklaşık bir yıl sonra kontrol kolonoskopisi önerilir [2][3].

Kolorektal kanser önlenebilir mi?

Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara ve alkolden uzak durmak riski azaltır. Türkiye’de ulusal tarama programı kapsamında 50–70 yaş arasındaki kişilere iki yılda bir gaitada gizli kan testi ve on yılda bir kolonoskopi önerilmektedir [6]. Aile öyküsü olanlarda taramaya daha erken başlanması gerekebilir.