Erişkinde Beyin Tümörleri: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi – Mersin'de Tıbbi Onkoloji

Beyin Tümörleri nedir?

Beyin tümörleri, beyin dokusundan kaynaklanan birincil tümörler ve başka organlardaki kanserlerin beyne yayılması (beyin metastazları) olarak iki grupta ele alınır. Erişkinde en sık görülen kötü huylu birincil tümörler gliomalardır; bunların en sık ve en agresif tipi glioblastomdur. Bu sayfa erişkin birincil beyin tümörlerine odaklanmaktadır; tedavi beyin cerrahisi, radyasyon onkolojisi, nöroloji ve tıbbi onkolojinin ortak çalışmasını gerektirir [1][2].

Risk etkenleri

Birincil beyin tümörlerinin çoğunda belirgin bir neden bulunmaz. Daha önce baş bölgesine radyasyon almış olmak ve nadir kalıtsal sendromlar (ör. nörofibromatozis, Li-Fraumeni) bilinen risk etkenleridir [2][3].

Beyin Tümörleri belirtileri nelerdir?

Belirtiler tümörün yerine ve büyüme hızına bağlıdır: yeni başlayan veya karakter değiştiren baş ağrısı, sabah bulantı-kusma, nöbet, kol ya da bacakta güçsüzlük, konuşma veya görme bozukluğu, kişilik ve davranış değişikliği görülebilir. Yeni başlayan nöbet veya ilerleyici nörolojik bulgular acil değerlendirme gerektirir [1][3].

Bu yakınmaların çoğu başka hastalıklarda da görülebilir; geçmeyen veya artan yakınmalar hekim değerlendirmesi gerektirir.

Nasıl teşhis edilir?

Kontrastlı beyin MR temel görüntüleme yöntemidir. Kesin tanı cerrahi veya biyopsi ile konur. WHO 2021 sınıflamasına göre tanıda histoloji ile birlikte IDH mutasyonu, 1p/19q kodelesyonu ve MGMT promotor metilasyonu gibi moleküler belirteçler kullanılır; bunlar hem prognozu hem tedavi yanıtını öngörmede önemlidir [1][4].

Evreleme

Beyin tümörleri TNM ile evrelenmez; tümörün tipi ve WHO derecesi (1–4) ile moleküler özellikleri belirleyicidir. Hastanın genel durumu ve yaşı da tedavi planına katılır [1][4].

Tedavi seçenekleri

• Cerrahi: Güvenli olabildiğince maksimum tümör çıkarılması hem tanı hem de tedavi açısından ilk adımdır.
• Glioblastom: Ameliyat sonrası radyoterapi ile eş zamanlı ve ardından idame temozolomid standart yaklaşımdır. Yaşlı veya genel durumu zayıf hastalarda kısa süreli radyoterapi ve/veya temozolomid seçilebilir. Seçilmiş hastalarda tümör tedavi alanları (TTFields) kılavuzlarda yer almaktadır.
• Düşük dereceli ve IDH mutant gliomalar: Risk durumuna göre izlem, radyoterapi ve kemoterapi (PCV veya temozolomid) planlanır. IDH mutant derece 2 gliomalarda vorasidenib, seçilmiş hastalarda radyoterapi/kemoterapi zamanlamasını erteleyebilen yeni bir seçenektir.
• Nüks: Yeniden cerrahi, yeniden ışınlama, lomustin veya bevasizumab gibi seçenekler bireysel olarak değerlendirilir; klinik araştırmalar önemli bir seçenektir.
• Destek tedavisi: Ödem için steroidler, nöbet önleyici ilaçlar ve rehabilitasyon tedavinin önemli bir parçasıdır [4][5].

Tedavi; evre, tümör özellikleri, genel durum ve hastanın tercihleri birlikte ele alınarak kişiye özel planlanır. Burada sayılan seçeneklerin her biri her hasta için uygun değildir.

Güncel gelişmeler

Moleküler sınıflama tanı ve tedaviyi değiştirmiştir. IDH mutant gliomalarda IDH inhibitörü vorasidenib 2024’te onay almış ilk hedefe yönelik ilaçlardan biridir; glioblastomda immünoterapi ve aşı çalışmaları sürmektedir [4][5].

Tedavi sürecinde destek ve izlem

Tedavi süresince yalnızca tümöre yönelik ilaçlar değil, hastanın genel durumu da izlenir. Bulantı, halsizlik, iştahsızlık, ağrı, enfeksiyon riski ve ruh hâlindeki değişiklikler her vizitte sorgulanır; gerektiğinde koruyucu ilaçlar, beslenme desteği, fizyoterapi ve psikososyal destek planlanır. Ateş, nefes darlığı, kontrol edilemeyen ishal veya kusma, yeni başlayan şiddetli ağrı gibi durumlarda planlanan kontrolü beklemeden tedavi ekibiyle iletişime geçilmesi önerilir. Bitkisel ürünler ve takviyeler bazı kanser ilaçlarıyla etkileşebileceğinden, kullanmadan önce tedavi ekibine danışılmalıdır.

Tedavi sonrası belirli aralıklarla MR ile izlem yapılır; radyoterapi sonrası görülebilen ‘yalancı ilerleme’ nedeniyle görüntüleme bulguları deneyimli ekiple yorumlanmalıdır.