Lenfoma (Hodgkin ve Hodgkin Dışı): Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi – Mersin'de Tıbbi Onkoloji

Lenfoma nedir?

Lenfoma, bağışıklık sisteminin hücrelerinden (lenfositler) gelişen bir kanser grubudur ve iki ana başlıkta incelenir: Hodgkin lenfoma ve çok sayıda alt tipi olan Hodgkin dışı lenfomalar (ör. diffüz büyük B hücreli lenfoma, foliküler lenfoma). Türkiye’de lenfoma tanı ve tedavisi büyük ölçüde hematoloji bilim dalları tarafından yürütülür; bazı merkezlerde ve durumlarda tıbbi onkoloji de sürece katılır. Bu sayfa genel bilgi vermeyi amaçlar; tedavinin hangi birimde yürütüleceği hastanın durumuna ve kurumun işleyişine göre belirlenir [1][2].

Risk etkenleri

Çoğu lenfomada belirgin bir neden yoktur. Bağışıklık sistemini baskılayan durumlar (organ nakli, HIV), bazı enfeksiyonlar (EBV, Helicobacter pylori, hepatit C), otoimmün hastalıklar ve ileri yaş risk etkenleridir [2][3].

Lenfoma belirtileri nelerdir?

Boyun, koltuk altı veya kasıkta ağrısız, giderek büyüyen lenf bezleri en sık belirtidir. Açıklanamayan ateş, gece terlemesi ve son 6 ayda vücut ağırlığının %10’undan fazla istemsiz kaybı (‘B semptomları’), kaşıntı, halsizlik ve tutulan bölgeye göre öksürük veya karın şişliği görülebilir. Birkaç haftadan uzun süren lenf bezi büyümesi değerlendirilmelidir [1][3].

Bu yakınmaların çoğu başka hastalıklarda da görülebilir; geçmeyen veya artan yakınmalar hekim değerlendirmesi gerektirir.

Nasıl teşhis edilir?

Tanı, büyümüş lenf bezinin tercihen tamamının veya yeterli büyüklükte bir parçasının çıkarılarak (eksizyonel/kor biyopsi) incelenmesiyle konur; ince iğne aspirasyonu genellikle yeterli değildir. Alt tip belirlemede immünohistokimya ve moleküler testler kullanılır. Yaygınlık için PET-BT, gerektiğinde kemik iliği biyopsisi yapılır; hepatit B, hepatit C ve HIV testleri tedavi öncesi önemlidir [1][4].

Evreleme

Evreleme Lugano sınıflamasına göre (Evre I–IV) yapılır; PET-BT hem evrelemede hem tedavi yanıtının değerlendirilmesinde kullanılır. Alt tipe özgü prognostik skorlar (ör. IPI) tedavi yoğunluğunu belirlemede yardımcıdır [1][4].

Tedavi seçenekleri

• Genel ilke: Tedavi alt tipe göre büyük farklılık gösterir; yavaş seyirli bazı lenfomalarda belirti yoksa yalnızca izlem yeterli olabilir, agresif lenfomalarda ise hızla tedaviye başlanır.
• Hodgkin lenfoma: ABVD veya evreye göre farklı kemoterapi rejimleri, seçilmiş hastalarda radyoterapi; ileri evrede brentuksimab vedotin veya nivolumab içeren kombinasyonlar kullanılabilir.
• Diffüz büyük B hücreli lenfoma: R-CHOP veya polatuzumab vedotin içeren Pola-R-CHP gibi immünokemoterapi rejimleri uygulanır.
• Nüks eden hastalık: Yüksek doz kemoterapi ve otolog kök hücre nakli, CAR-T hücre tedavisi ve bispesifik antikorlar gibi seçenekler hematoloji ve kök hücre nakli merkezlerinde değerlendirilir [4][5].
• Destek: Enfeksiyondan korunma, hepatit B reaktivasyonuna karşı profilaksi ve aşılar tedavi planının parçasıdır.

Tedavi; evre, tümör özellikleri, genel durum ve hastanın tercihleri birlikte ele alınarak kişiye özel planlanır. Burada sayılan seçeneklerin her biri her hasta için uygun değildir.

Güncel gelişmeler

CAR-T hücre tedavileri ve bispesifik antikorlar, nüks eden B hücreli lenfomalarda tedavi seçeneklerini genişletmiştir; bu tedaviler deneyimli hematoloji merkezlerinde uygulanır [4][5].

Tedavi sürecinde destek ve izlem

Tedavi süresince yalnızca tümöre yönelik ilaçlar değil, hastanın genel durumu da izlenir. Bulantı, halsizlik, iştahsızlık, ağrı, enfeksiyon riski ve ruh hâlindeki değişiklikler her vizitte sorgulanır; gerektiğinde koruyucu ilaçlar, beslenme desteği, fizyoterapi ve psikososyal destek planlanır. Ateş, nefes darlığı, kontrol edilemeyen ishal veya kusma, yeni başlayan şiddetli ağrı gibi durumlarda planlanan kontrolü beklemeden tedavi ekibiyle iletişime geçilmesi önerilir. Bitkisel ürünler ve takviyeler bazı kanser ilaçlarıyla etkileşebileceğinden, kullanmadan önce tedavi ekibine danışılmalıdır.

Tedavi sonrası izlem klinik muayene ve kan testleriyle yapılır; rutin görüntüleme sıklığı alt tipe ve kılavuza göre belirlenir. Geç etkiler (kalp, tiroid, ikinci kanserler) uzun dönemde takip edilmelidir.